ฝึกเด็กให้รับผิดชอบ

  ช่วงปิดเทอมถือเป็นโอกาสที่ดีที่พ่อแม่ลูกมีโอกาสได้ทำกิจกรรมร่วมกัน เรียนรู้ซึ่งกันและกัน

สิ่งหนึ่งคือควรสร้างวินัยและฝึกให้ลูกมีความรับผิดชอบ

          นพ.ชาตรี วิฑูรชาิิติ จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น โรงพยาบาลมนารมย์ ระบุว่า การสร้างสำนึกความรับผิดชอบให้กับเด็กนั้นเป็นเรื่องสำคัญ ในช่วงปิดเทอมพ่อแม่ไม่ควรปล่อยปละละเลยให้เด็กใช้เวลาอย่างสูญเสียไป แต่ควรสร้างสรรค์กิจกรรมให้เด็กได้ทำ โดยสามารถเริ่มจากสิ่งเล็ก ๆ คือจากเรื่องส่วนตัวก่อน

      "ควรเริ่มให้เด็กได้มีความรับผิดชอบใน เรื่องส่วนตัวก่อนแล้วค่อยมีส่วนร่วมในเรื่องของงานบ้าน เช่น ฝึกให้ทำความสะอาดห้องนอน กวาดพื้น ถูพื้น เก็บที่นอน โต๊ะหนังสือ ตู้เสื้อผ้า แล้วค่อยช่วยเรื่องงานบ้าน เช่น ล้างจาน กวาดบ้าน ถูบ้าน จัดสวน ตัดหญ้า ใส่ปุ๋ยต้นไม้ รดน้ำต้นไม้ เป็นต้น"

          เพราะส่วนใหญ่ แล้ว เด็กจะมีบทบาทน้อยลงในเรื่องพวกนี้ เพราะพ่อแม่ส่วนใหญ่จะจ้างพี่เลี้ยงหรือแม่บ้านทำ หรือไม่พ่อแม่ก็เป็นคนทำเองทุกอย่าง เด็กจึงไม่มีโอกาสได้ทำและทำไม่เป็น เพราะฉะนั้นพ่อแม่จะต้องให้ลูกได้ลองฝึกลองทำ

          การฝึกความรับผิดชอบ ต้องฝึกตั้งแต่เล็ก ๆ และควรหากิจกรรมที่ไม่เกินความสามารถให้กับเด็ก เพราะเด็กแต่ละวัยมีความแตกต่างกัน เช่น ในวัยประถมศึกษาตอนต้น อาจจะฝึกให้เด็กมีให้ความรับผิดชอบในเรื่องส่วนตัวก่อน โดยการเก็บของเล่น เก็บจานข้าว เรื่องเสื้อผ้า ทำตามคำสั่งผู้ใหญ่ ช่วยหยิบสิ่งของ แล้วอาจจะช่วยเรื่องเล็ก ๆ น้อย ๆ อย่างการให้อาหารปลา ช่วยกรอกน้ำ รับผิดชอบห้องของตัวเอง


          แต่ถ้าหากเป็นเด็กวัยประถมศึกษาตอนปลายที่ โตขึ้นมาหน่อย สามารถทำกิจกรรมที่หนักขึ้นมาได้ ก็อาจจะให้เริ่มจากการเก็บที่นอน ทำความสะอาด เช็ดโต๊ะ เป็นคนจัดโต๊ะอาหาร จานช้อนหยิบมาวาง แล้วจึงค่อยปรับเป็นเรื่องส่วนรวมมากขึ้น

          สำหรับ เด็กในวัยมัธยมศึกษา อายุ 11 ปีขึ้นไป เป็นวัยที่เด็กเริ่มโตและเป็นวัยรุ่น ควรหากิจกรรมหรืองานที่สะท้อนถึงความรับผิดชอบและแสดงความเป็นผู้ใหญ่ เช่น การปิดม่าน หน้าต่าง ดูแลกลอนประตู เอาขยะไปทิ้ง ให้อาหารสุนัข ล้างรถ หรือเป็นลูกมือช่วยทำครัว แต่ถ้าเด็กที่ไม่เคยทำอะไรเลย พอปิดเทอมมา พ่อแม่สั่งให้เขาทำ บางทีเด็กอาจจะไม่อยากทำ

          ซึ่งการฝึกเริ่มต้น พ่อแม่จะต้องมีคำชมให้กับเด็กเพื่อเป็นการกระตุ้นและให้กำลังใจเสมอ

          "การ ชมเป็นการให้รางวัลอย่างหนึ่ง เป็นคำพูดหรือการกระทำก็ได้ ชมเขา กอดเขา มองเขาด้วยแววตาชื่นชม ส่งเสริมให้เขาอยากทำความดีมากขึ้น โดยธรรมชาติเด็กอยากให้พ่อแม่ชื่นชม ถ้าเด็กมีความดีปุ๊บ ควรชมให้เร็วที่สุด อย่าโอเวอร์ ให้ชมแบบชัดเจน ดียังไง"

          การเข้านอนและตื่นนอนก็ถือเป็นการฝึกให้เด็กมีความรับผิดชอบอย่างหนึ่ง

          เพราะ การนอนและตื่นให้เป็นเวลาทั้งวันธรรมดาและวันหยุด ก็ถือเป็นการสร้างวินัยและฝึกนิสัยความรับผิดชอบของเด็กได้ แต่บางทีในช่วงปิดเทอมก็อาจจะมีการยืดหยุ่นได้ แต่อย่าให้มากนัก ปกติไปโรงเรียนอาจจะตื่น 6 โมงเช้า ช่วงปิดเทอมอาจจะยืดหยุ่นให้ตื่น 7 โมง ไม่ใช่ตื่นตอนเที่ยงวัน

          เรื่องของสภาพแวดล้อมภายในบ้านก็มีส่วนสำคัญต่อการฝึกความรับผิดชอบเรื่องการเข้านอน

          ฉะนั้น พ่อแม่ควรแยกห้องนอนให้ลูกตั้งแต่ 3 ขวบขึ้นไป และในห้องนอนไม่ควรจะมีทีวี คอมพิวเตอร์ และควรจะมีการกำหนดเวลาเข้านอนและตื่นให้เป็นกิจวัตร

          หากฝึกฝนบ่อย ๆ เด็กจะชิน เริ่มมีวินัยและความรับผิดชอบตั้งแต่ยังเล็ก


 
>> ข้อมูลในบทความนี้ ได้นำลงตีพิมพ์ในหนังสือพิมพ์์์์ประชาชาติธุรกิจ ฉบับวันที่ 25-27 ตุลาคม 2553